دستگاه دیپلماسی
ایران این روزهادر بوته ی یک آزمایشتاریخی قرار داردروزهایی کهدر بستر آن رخدادهای سرنوشت سازیکی پس از دیگریحادث می شودو هر کدام از این رخدادهاقطعه ای ازیک پازل با ارزش سیاسی استکه
چنانچهاستادانه چیدمان گردد، از ظرفیت بالاییجهت بهبود روابط ایرانبا جهان غرب بویژه شیطان بزرگ! برخورداراست .
در مقطع زمانی که
مورد نظر است فعالیت های دیپلماتیک فراوانی انجام شده است که به دلیل شتاب فوق
العاده اینرخدادها شاید نیاز باشد
تابا بازخوانی دوبارهبه بررسی دقیقتری پرداخت تا در نهایت با
جمعبندی پایانی توانست به چشم انداز آینده ی مناسبات ایران با جهان غرب دست یافت.
آغاز رویداد
پس از توقف طولانی مدت مذاکرات ایران با 1+5 بر
سر مساله ی هسته ای سر انجام گروه هشت کشور بزرگ صنعتیجهان در اجلاس خود در لاکوئیلا
یایتالیابه ایران مهلت دادندتا آخر شهریور و اول اکتبرمذاکره بر سربرنامه ی هسته ایخود راقبول کند و در غیر این صورتبا تشدید تحریم ها مواجه خواهد شد این آغاز
راهی بود کهتا اول اکتبر پیش روی مردان
سیاسی ایران نهاده شده بودو بی شک
هرآنچه اتفاق می افتاد با معیاربیانیه ی لاکوئیلا سنجیده می شدحالا دستگاه دیپلماسیاز فاصله ی بیستم تیر ماه تا پایان شهریور ماه
کمتر از سه ماه فرصت داشت تا آماده ی پذیرش خواست گروه 8 شود و در همین راستا بود
کهدر روز هیجدهم شهریور ماهمنوچهر متکی خبر از ارائه یک بسته ی پیشنهادی
به روز شده به سفیران 1+5 وسفیر سویس به
نمایندگی از دفتر حافظ منافع امریکا درایرانرا دادو این سته ی پیشنهادی در حقیقت پاسخ ایران به
درخواست گروه 8 در اجلاسلاکوئیلا ی ایتالیا بودبسته ها تحویل شد و اینآغازیک دورتازه ایازروابط دیپلماسیایرانبا گروهمذاکره کنندهغربیرا نشان میداد غربی ها به محض در یافت
بستهی پیشنهادیو باگشودن پاکت ها ،در ارتباط
تلفنیبین خودبه این نتیجه رسیدندکه باید هرچه زودتربرای بررسی این بسته ی پیشنهادی جدیدبا ایران بر سر میز مذاکرهبنشینند البته درچند روزی کهپایخت های اروپایی سرگرمتجزیه و
تحلیلمحتوایپیشنهادات تازه ی ایران بودند ، برخی از
اینکشور ها از برآورده نشدن خواست خود از
سوی ایران در بسته ی پیشنهادی گلایه هاییداشتند
حالا دیگر در استانه ی سفر
دکتراحمدی نژاد به نیویورک قرار گرفته
بودیمکه ناگهانخبر گزاری فارس به نقل از یک منبع آگاه !خبر ازموافقت اوباما جهت تحویل 20 فروند هواپیمای بوئینگ به ایرانداد تا شاید ایران به مذاکرهترغیب شودو فردای آن روزنیز ریچاردمورفیمعاون اسبقوزیر امور خارجه ی امریکابه شبکه ی خبرالعالم گفت :" اوباماایمان
راسخ داردکه تعامل با ایرانبسیار ضروری است . "و البته کمی بعد از
این اظهارات ریچارد مورفیآنسوترعلی اضغر سلطانیهاز تصویب پشنهاد ایراندر خصوصممنوعیتحمله بهتاسیسات هسته ایدر حال کار و در
حال ساخت در کنفرانس عمومی سالانه ی آژانس انرژی اتمی دادحالا دیگر با این علائم و نشانه های مثبت نوبت
به مرد شماره یک مذاکره کننده ی ایرانسعید جلیلی رسیده بود تا نقش آفرینی کند . دبیر
شورای امنیت ملیهم پس از یک تماستلفنی با دوستسیاسیخودجناب خاویر سولانا
و با یادآورگفتگو هایسال پیش خود با ویدر ژنو سوئیس
، آمادگی کشورمان را برایمذاکرهبه اطلاع وی رسانیدو البته سولانانیز با گشاده رویی ، مذاکرهبرای بررسی بسته ی پیشنهادی اخیرلازم دانست و این یعنیبر آورده نمودن خواست کشورهای گروه هشت در
اجلاسلاکوئیلابود.
با این فرایندبود که می شد با قاطعیت گفت که مقامات مسوولدرایران خود را آماده ی یک مذاکره یتازه باهمتایان غربی خویش می
ساختندلیکن آنچه از همه بیشترحائز اهمیت بود،ورودرسمیامریکا بهجمع مذاکره کننده گان غربی بود به همین دلیل
است که زمانی که متکی
در باشگاه وزارت امور خارجه سرگرم رونمایی از تمبر یادبودروز حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی بود ،
خبرنگاری از وی پرسیدآیا با وجود حضور ویلیام برنزبه
نمایندگی از امریکا در مذاکراتاول اکتبر
ممکن است در حاشیه ی این مذاکراتگفتگوییدوجانبهبین ایران و امریکاانجام پذیرد ؟رییس دستگاه دیپلماسیدر پاسخ اظهار داشت :
این گفتگوهابین 1+6 است نه بین ایران و
امریکا!
البته همان روز سید حسن نصر اللهکه میهمانایرانبوددر سخنرانی روز قدسبه دنیا اغلام نمودکه هرگونه عادی سازیروابطو تعامل با رژیم سهیونیستیحرام
استکه البته معلوم نشداین فتوای سیاسیتا چقدر1+6 را آزرده ساخت !در این میان در روسیهتقریبا سیاست سکوت وتماشا حاکم
بود و زوج
میدویدیف و پوتین سرگرم خواندن و بررسی بسته ی پیشنهادی ایران بودند و البته پس
پایان این امربالاخره پای به میدان
مناسبات تازهبوجود آمده نهادند و جناب میدویدیفدر یک مصاحبه ی خبری با سی ان ان امریکااعلام نمود : تحریم علیه ایران غیر موثر است و
خواستار آن شد تاهیچ اقدامی علیه ایرانصورت نپذیرد و در این میانآقای میدویدیف اشاره ای هم به سامانه ی دفاع
موشکیاس 300 کردو گفت : اسراییلبارها از وی خواسته استتا این سیستم را به ایران نفروشد . که ظاهرا
این درخواست مقامات اسراییلی با موافقتروس هامواجه شد! میدویدیف در همین مصاحبه خاطر نشان ساخت کهشیمون پرزبه
وی اطمینان داده است کهاسراییل قصد حمله
به ایران را ندارد و او این سخن شیمون پرز را باور کرده است . البته شاید جناب میدویدیف
فراموش کرده بود که پیشتر جوبایدنمعاون اوباماگفته بود : آمریکاجلوی حمله ی اسراییل
به ایران رانخواهد گرفت !! شایدزمانیکه این گفتگوها رد و بدل می شدهواپیمای حاملجناب دکتر
احمدی نژادوارد اسمان نیویورک شده
بود ورییس جمهور کشورمان آماده می شد
تادر شصت و چارمیننشست مجمع عمومی سازمان مللدر جمع مقامات بلند پایه ی 120 کشور جهان قرار
گیرد.
این نشست آغاز شد و رییس جمهور افریقایی
تبارآامریکا برای نخستین بارازمحل اجلاس سازمان مللجهانیان را خطاب قرار دادو گفت: آمریکا ازدیپلماسی با ایران حمایت می کند .در
میان همه ی سخنان اوباما شایدبا اهمیت
ترینسخنی که به ایرانخطاب می شد همینجمله ی کوتاه و پر معنی بود و شاید تاثیر همین
جمله بود که رییس جمهور کشورمان در نطق خویش درنشست شصت و چهارمبه آرامی از کنار
هولوکاست گذشتالبته ایشانقبل از سفر به نیویورک و در تهرانحق مطلب را ادا نموده بودند و هم از هولوکاست و
هم مذاکره نکردن بر سر مسایل هسته ای سخن گفته بودنداما غربی هااز اینکه دکتر احمدی نژادهرساللااقل یکبار در خانه ی
خودشاناسبابناراحتی آنان را فراهم می آورد دلخور بودند ،
این بار وقتیدیدندکهاز
دلخوری هولوکاستیخبری نیستکمی تامقداری متبسم شدند !حالا دیگر همه ی امور به ریلاصلی خویش بازگشته بودو شرایط نشان از وجود یک اراده ی جمعیدر نزد ایران و 1+5 برای پیشبرد خردمندانه ی
امورپدیدار گشته بودکه ناگهانبمب خبری ایران منفجر شد
رییس سازمان انرژی
هسته ای ایران طی بیانیه ای رسمیخبر ساختدومین کارخانه یسوخت هسته ای رادر اطراف شهر مقدس قماعلام نمود
غربی ها و بویژه آمریکا
بلافاصله واکنش نشان دادندو گفتند که از
سال 2006 در جریان اینکارخانه یسوخت هسته ایبوده اندو عکس هایی از آن را نیز
منتشر نمودند حالا دیگر دکتر احمدی نژاد از سفر نیویورک برگشته بود و فردای آن
روز در رزمایشموشکی ، موشک های
ایرانآسمان را نشانهرفته بودندرزمایش با آزمایش موفقیت آمیزموشک
هایی با بردکوتاه و متوسطانجام شدو بلافاصله اکثر شبکه های خبر با پوشش این رزمایشاعتراف کردند و گفتند که : موشک های آزمایش شده موجب تقویت مواضع ایران در مذاکرات 1+5
خواهد شدیادمان نرودکه پس از این رزمایش بود که ایراناعلام کرد که مقامات سوئیس می توانند به 3آمریکاییبازداشت شده که در ایران به جرم ورود غیر قانونی به کشوردر بازداشت به سر می برند، دیدار نمایندکه البته قول این همکاری را جناب دکتر احمدی نژاد درگفتگو با اسوشیتدپرسرا داده بود و گفته بود که : از قوه قضاییه ی
ایران خواهد خواستتا روندبررسیپرونده ی این سه نفر راسرعت بخشد
احتمالا هنوز خبر
این سه زندانی امریکایی و اجازه ملاقات ایران به مقامات سویسی با زندانی ها در صدر
اخبار جهان بودکه ناگهان جناب متکی در یک سفر کم سابقه پس از 18 سال به قصد دیدار از
دفتر حافظ منافع ایران در سفارت پاکستان راهی واشینگتن شد ،شاید بتوان گفت از
درخواست ویزای واشینگتن تا حضور متکی در این پایتخت سیاسی جهان کمتر از نصف یک هفته
سیاسی وقت صرف شده باشد . اهمیت این سفر زمانی دقیق تر یافت می شود کهبدانیمفردای آن روزقرار است جلیلیدر ژنو با نمایندگان غرب و آمریکا دست داده و بر گرد
یک میز بنشینند این دو سفر چنان بهم مرتبط است که فیلیپ گرومی معاون روابط عمومی وزارت
امور خارجه آمریکا درباره سفر بی سابقه متکی به واشینگتن می گوید:من فکر می
کنمما علاقه ی زیادی به حضور ایران در
نشست ژنو داشتیمو امیدواریم که آن ها کسانی باشند که آمادگی
بحثدر باره ینگرانی هایی که جامعه ی بین المللی دارد، داشته
باشند .
متکی خود نیز در
توضیح دلیل سفرش به صورت ناگهانی به واشینگتن چنین می گوید : "برای بازدید از
دفتر حافظ منافع ایران درسفارت پاکستان
به این سفر می روم" که البته جناب متکی در باره ی این زمان را برای سفرش
انتخاب کرده است چیزی بیان ننمود .
قطار سیاسی
آرامو با اطمینان به ایستگاه پایانی
نزدیک می شود . نهم مهر ماه مطابق بااول
اکتبر 2009
سعید جلیلیمذاکره کننده ی ایرانی
و گروه 1+5 پشت میز مذاکرات ژنوو آن طرف تر ویلیام برنزظاهرا برای نهارماهی پیش بینی شده است و پس از دوره اول
مذاکراتو 45 دقیقه گپ و گفتگو در حین
خوردن ماهی. ظاهرا جناب ویلیام برنز
بسیار مشتاق است تا در حین تناول ماهی لذیذ سوئیسی با جلیلی به گفتگو بنشیند و بالاخره
اجلاس به پایان رسید و بلافاصه اینواکنش
ها بود که از سوی مردان صف اول مذاکرات در اروپا ، ایران و آمریکا شنیده شد
نتایج اجلاس درجملاتی کوتاه
اوباما: گفتگوهای ژنو شروعی سازنده بود
سعید جلیلی :
مذاکرات گام خوبی حول محورهایمشترک بسته
ی پیشنهادیفراگیر ایران بود
خانم کلینتون(با
لبخند دیپلماسی ) مذاکره با ایران سازنده بود
لاوروف : نشست ژنو
خوشبینی را در باره یبرنامه ی هسته ای
ایران ایجاد کرده است
فرانسه : مذاکراتژنو گامی در مسیر درست است
خبرگزاری آلمان : تبعات
حمله ی اسراییل به ایراندامن خوداسراییل را می گیرد
همه ی این واکنش
ها حکایت از آن دارد که طرفین درگیر در مذاکرات عزم خود را برای آغاز یک دور تازه
ای از مناسبات سیاسی و هسته ایجزم کرده
اند که بیش از هر عاملی باید به درایت و هوشمندی دستگاه دیپلماسی ایرانو پرهیز معنا دار ایشاناز بکار بردن تعابیری که طرف غربی از شنیدن آن
آزرده می شد جستجو نمود در حقیقت در این دور از مذاکرات سیاستمداران کشورمان
کوشیدند تا با دوری کردن از ادبیات آزار دهنده و تنها با تکیه بر تواندفاعی و نشان دادن حس نیتبه دنیا بنمایانند که در عین داشتن قدرت مناسب
خواستار تعامل سازنده باجهان هستند. نگاهی به دستاورد های ژنو موید اینمدعاست به عنوان مثال می توان به این توافق
اشاره نمود
"طرف های مذاکره کنندهتوافق اصولی کرده اندکه اورانیمی که در ایرانبا ضریبپایین غنی سازیشده استبرای غنی سازی بیشتربه کشور هایدیگر حمل شود"
البته پس از برگزاري نشست
ژنو منوچهر متکي وزير خارجه کشورمان ابراز
تمايل کرد مذاکرات هسته يي با گروه 1+5 به سطح سران ارتقا پيدا کند و موضوعات
بيشتري را در بر گيرد.دکتراحمدي نژاد نيز روز چهارشنبه پيشنهاد کرده
بود مذاکرات اين کشور با پنج عضو دائم شوراي امنيت و آلمان به سطح سران ارتقا پيدا
کند که متکي نيز با تکرار اين پيشنهاد افزود؛ ايران با يک «دستور کار روشن و
برنامه عمل» وارد مذاکرات ژنو شده و آماده است شکل و سطح اين گفت وگوها تقويت شود..
ودر در همین
اجلاس ژنو موافقت شد تا محمد البرادعی برایبازرسی از کارخانه ی هسته ایقم
راهی ایرانشودکه البته عصر روز شنبه جناب البرادعی وارد
کشورمان شد
همچنین در این اجلاس ایران و 1+5 توافق کردند : تابرای ادامه ی مذاکرات در روز 18 اکتبر( 26 مهر ماه )به ژنو برگردند و نیزایران موافقت کردطی دو هفته ی آیندهبه بازرسان آژانس اجازه ی بازدید از تاسیسات قم
را بدهد
حالا دیگر باید تا روز18 اکتبر به انتظار نشست و البته حوادثی که تا
آن روز بوجود خواهد آمدنمی تواند در
ادامه ی این روند بی تاثیر باشد
در این
نوشتارآنجه بصورتمختصر ازمناسبات ایران با طرفین غربیبیان
شددر حقیقت بازخوانی بخش پیدای این
مناسبات بود وصاحب این قلم کوشید تا با
بررسی دوباره ی آنمناسبات از یکسو به
روند رو به رشد مجموعه ی دستگاهدیپلماسی
ایران بپردازد
در پایان این
نوشتارلازم می دانم نکاتی چند را بهگردانندگان حوزه ی سیاسی یادآور نماید
نخست اینکهباید با زبانی صادقاتخاذ این رویکرد تازه درمناسبات آتی با جهانخارج از سویایرانبه دستگاه دیپلماسی تبریک
بگوییمبی شکحاصل و برآیند چنین مواضعمعتدل و البته ناشی از خرد ورزیدر وهله ی نخست به سود نظام جمهوری اسلامیو صاحبان اصلی ایران زمین است و مسلما چنین
مواضعی موجب دور کردن تهدیدها و تبدیل آن به فرصتدر عرصه ی بین المللی خواهد شد
اما به تناسب این
تقدیر و سپاسبرای خود حق گلایه ای نیز
محفوظ می دارماز دستگاه دیپلماسی انتظار
است همانگونه که در اینمذاکرات با
منطقونگاه به آینده با طرفین مذاکره کننده به توافقاتی نایل آمدیمشایسته است مردم که صاحبان اصلی این نظام و
پشتیبانان همیشگی مسوولان هستند را در جریان امورقرار دهیم
به عنوان مثال اگر برایمصالح ارزشمندنظامبا هریک از نمایندگان حاضر در ژنو مذاکرات
خصوصی داشته ایمسزاوار است با مردم
خویشدرمیان بگذاریمو یا اگردر برخی از سیاست های پیشین خود تجدید نظر عملی
کرده ایمبجاست با مردم نیز در میان
بگذاریم تا ایشان نیزبا ما همصدا شوند
مردم از سایر
رسانه ها در جریانمباحث و جریان کامل این
مذاکرات قرار گرفته اند اگرمقاماتمذاکره کننده به درستی جریان مذاکرهرا با آنان در میان ننهند به گمان من آنانتصور خواهند کرد کهشایداهلیت لازم برایآگاهی از آنچه
اتفاق افتاده است را ندارند
و به همین دلیل
است که برخی تصور می کنند که این مذاکرات در حقیقت مذاکره 1+1 بوده استکه چنین بی سابقهبا نتایجروشنی همرااستپس لازم است به مردم خود در ایران اسلامی
بگوییم که قرار نیست در آینده ایشاید دور
ویا شاید نزدیک باراک اوباما با عیال
مربوطه بر فرش قرمز ایران قدم بگذارد و اگر چنین شدیادمان باشد برایهیچکس
آرزوی مرگسر ندهیم
