از  لاکوئیلا  تا  ژنو

بازخوانی نشست ژنو به قلم علی ایاز

دستگاه دیپلماسی ایران این روزها  در بوته ی یک آزمایش  تاریخی قرار دارد  روزهایی که  در بستر آن رخدادهای سرنوشت ساز  یکی پس از دیگری  حادث می شود  و هر کدام از این رخدادها  قطعه ای از  یک پازل با ارزش سیاسی است  که چنانچه  استادانه چیدمان گردد  ، از ظرفیت بالایی  جهت بهبود روابط ایران  با جهان غرب بویژه شیطان بزرگ! برخورداراست .

در مقطع زمانی که مورد نظر است فعالیت های دیپلماتیک فراوانی انجام شده است که به دلیل شتاب فوق العاده این  رخدادها شاید نیاز باشد تا  با بازخوانی دوباره  به بررسی دقیقتری پرداخت تا در نهایت با جمعبندی پایانی توانست به چشم انداز آینده ی مناسبات ایران با جهان غرب دست یافت.

آغاز رویداد

 پس از توقف طولانی مدت مذاکرات ایران با 1+5 بر سر مساله ی هسته ای سر انجام گروه هشت کشور بزرگ صنعتی  جهان در اجلاس خود در لاکوئیلا ی  ایتالیا  به ایران مهلت دادند  تا آخر شهریور و اول اکتبر  مذاکره بر سر  برنامه ی هسته ای  خود را  قبول کند و در غیر این صورت  با تشدید تحریم ها مواجه خواهد شد این آغاز راهی بود که  تا اول اکتبر پیش روی مردان سیاسی ایران نهاده شده بود  و بی شک هر  آنچه اتفاق می افتاد با معیار  بیانیه ی لاکوئیلا سنجیده می شد  حالا دستگاه دیپلماسی  از فاصله ی بیستم تیر ماه تا پایان شهریور ماه کمتر از سه ماه فرصت داشت تا آماده ی پذیرش خواست گروه 8 شود و در همین راستا بود که  در روز هیجدهم شهریور ماه  منوچهر متکی خبر از ارائه یک بسته ی پیشنهادی به روز شده به سفیران 1+5 و  سفیر سویس به نمایندگی از دفتر حافظ منافع امریکا در  ایران  را داد  و این سته ی پیشنهادی در حقیقت پاسخ ایران به درخواست گروه 8 در اجلاس  لاکوئیلا ی ایتالیا بود  بسته ها تحویل شد و این  آغاز  یک دور  تازه ای  از  روابط دیپلماسی  ایران  با گروه  مذاکره کننده  غربی  را نشان میداد غربی ها به محض در یافت بسته  ی پیشنهادی  و با  گشودن پاکت ها ،  در ارتباط تلفنی  بین خود  به این نتیجه رسیدند  که باید هرچه زودتر  برای بررسی این بسته ی پیشنهادی جدید  با ایران بر سر میز مذاکره  بنشینند البته در   چند روزی که  پایخت های اروپایی سرگرم  تجزیه و تحلیل  محتوای  پیشنهادات تازه ی ایران بودند ، برخی از این  کشور ها از برآورده نشدن خواست خود از سوی ایران در بسته ی پیشنهادی گلایه هایی   داشتند

حالا دیگر در استانه ی سفر دکتر  احمدی نژاد به نیویورک قرار گرفته بودیم  که ناگهان  خبر گزاری فارس به نقل از یک منبع آگاه !  خبر از  موافقت اوباما جهت تحویل 20 فروند هواپیمای بوئینگ به ایران  داد تا شاید ایران به مذاکره  ترغیب شود  و فردای آن روز  نیز ریچارد  مورفی   معاون اسبق  وزیر امور خارجه ی امریکا  به شبکه ی خبر  العالم گفت :" اوباما  ایمان راسخ دارد  که تعامل با ایران  بسیار ضروری است . "و البته کمی بعد از این اظهارات ریچارد مورفی  آنسوتر  علی اضغر سلطانیه  از تصویب پشنهاد ایران   در خصوص  ممنوعیت  حمله به  تاسیسات هسته ای  در حال کار  و  در حال ساخت در کنفرانس عمومی سالانه ی آژانس انرژی اتمی داد  حالا دیگر با این علائم و نشانه های مثبت نوبت به مرد شماره یک مذاکره کننده ی ایران  سعید جلیلی رسیده بود تا نقش آفرینی کند . دبیر شورای امنیت ملی   هم پس از یک تماس  تلفنی با دوست  سیاسی  خود  جناب خاویر سولانا و با یادآور  گفتگو های  سال پیش خود با وی  در ژنو سوئیس ، آمادگی کشورمان را برای  مذاکره  به اطلاع وی رسانید  و البته سولانا  نیز با گشاده رویی ، مذاکره  برای بررسی بسته ی پیشنهادی اخیر  لازم دانست و این یعنی  بر آورده نمودن خواست کشورهای گروه هشت در اجلاس  لاکوئیلا  بود.

 با این فرایند   بود که می شد با قاطعیت گفت که مقامات مسوول  در  ایران خود را آماده ی یک مذاکره ی  تازه با  همتایان غربی خویش می ساختند  لیکن آنچه از همه بیشتر  حائز اهمیت بود،  ورود  رسمی  امریکا به  جمع مذاکره کننده گان غربی بود به همین دلیل است  که زمانی که متکی در باشگاه وزارت امور خارجه سرگرم رونمایی از تمبر یادبود  روز حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی بود ، خبرنگاری از وی پرسید  آیا با وجود حضور ویلیام برنز  به نمایندگی از امریکا در مذاکرات  اول اکتبر ممکن است در حاشیه ی این مذاکرات  گفتگویی  دوجانبه  بین ایران و امریکا  انجام پذیرد ؟رییس دستگاه دیپلماسی  در پاسخ اظهار داشت : این گفتگوها  بین 1+6 است نه بین ایران و امریکا!

 البته همان روز سید حسن نصر الله  که میهمان  ایران  بود   در سخنرانی روز قدس   به دنیا اغلام نمود  که هرگونه عادی سازی  روابط  و تعامل با رژیم سهیونیستی  حرام است  که البته معلوم نشد  این فتوای سیاسی  تا چقدر  1+6 را آزرده ساخت !در این میان در روسیه  تقریبا سیاست سکوت و  تماشا حاکم بود و زوج میدویدیف و پوتین سرگرم خواندن و بررسی بسته ی پیشنهادی ایران بودند و البته پس پایان این امر  بالاخره پای به میدان مناسبات تازه  بوجود آمده نهادند و جناب میدویدیف  در یک مصاحبه ی خبری با سی ان ان امریکا  اعلام نمود : تحریم علیه ایران غیر موثر است و خواستار آن شد تا  هیچ اقدامی علیه ایران  صورت نپذیرد و در این میان  آقای میدویدیف اشاره ای هم به سامانه ی دفاع موشکی  اس 300 کرد  و گفت : اسراییل  بارها از وی خواسته است   تا این سیستم را به ایران نفروشد . که ظاهرا این درخواست مقامات اسراییلی با موافقت  روس ها  مواجه شد!  میدویدیف در همین مصاحبه خاطر نشان ساخت که  شیمون پرز  به وی اطمینان داده است که   اسراییل قصد حمله به ایران را ندارد و او این سخن شیمون پرز را باور کرده است . البته شاید جناب میدویدیف فراموش کرده بود که پیشتر جوبایدن  معاون  اوباما  گفته بود : آمریکا  جلوی حمله ی اسراییل به ایران را  نخواهد گرفت !! شاید  زمانیکه این گفتگوها رد و بدل می شد  هواپیمای حامل  جناب دکتر احمدی نژاد  وارد اسمان نیویورک شده بود و  رییس جمهور کشورمان آماده می شد تا  در شصت و چارمین  نشست مجمع عمومی سازمان ملل  در جمع مقامات بلند پایه ی 120 کشور جهان قرار گیرد  .

 این نشست آغاز شد و رییس جمهور افریقایی تبارآامریکا برای نخستین بار  از  محل اجلاس سازمان ملل  جهانیان را خطاب قرار داد  و گفت: آمریکا از  دیپلماسی با ایران حمایت می کند .در میان همه ی سخنان اوباما شاید  با اهمیت ترین  سخنی که به ایران  خطاب می شد همین  جمله ی کوتاه و پر معنی بود و شاید تاثیر همین جمله بود که رییس جمهور کشورمان در نطق خویش در  نشست شصت و چهارم  به آرامی از کنار هولوکاست گذشت  البته ایشان  قبل از سفر به نیویورک و در تهران  حق مطلب را ادا نموده بودند و هم از هولوکاست و هم مذاکره نکردن بر سر مسایل هسته ای سخن گفته بودند  اما غربی ها  از اینکه دکتر احمدی نژاد  هرسال  لااقل یکبار در خانه ی خودشان   اسباب  ناراحتی آنان را فراهم می آورد دلخور بودند ، این بار وقتی  دیدند  که   از دلخوری هولوکاستی  خبری نیست  کمی تا  مقداری متبسم شدند !حالا دیگر همه ی امور به ریل  اصلی خویش بازگشته بود  و شرایط نشان از وجود یک اراده ی جمعی  در نزد ایران و 1+5 برای پیشبرد خردمندانه ی امور  پدیدار گشته بود  که ناگهان  بمب خبری ایران منفجر شد

رییس سازمان انرژی هسته ای ایران طی بیانیه ای رسمی  خبر ساخت   دومین کارخانه ی  سوخت هسته ای را  در اطراف شهر مقدس قم  اعلام نمود

غربی ها و بویژه آمریکا بلافاصله واکنش نشان دادند  و گفتند که از سال 2006 در جریان این  کارخانه ی  سوخت هسته ای  بوده اند  و عکس هایی از آن را نیز منتشر نمودند حالا دیگر دکتر احمدی نژاد از سفر نیویورک برگشته بود و فردای آن روز در رزمایش  موشکی ، موشک های ایران  آسمان را نشانه  رفته بودند  رزمایش با آزمایش موفقیت آمیز  موشک هایی با برد  کوتاه و متوسط  انجام شد   و بلافاصله اکثر شبکه های خبر با پوشش این رزمایش  اعتراف کردند و گفتند که : موشک های آزمایش شده موجب تقویت مواضع ایران در مذاکرات 1+5 خواهد شد  یادمان نرود  که پس از این رزمایش بود که ایران  اعلام کرد که مقامات سوئیس می توانند به 3  آمریکایی  بازداشت شده که در ایران به جرم ورود غیر قانونی به کشور  در بازداشت به سر می برند  ، دیدار نمایند  که البته قول این همکاری را جناب دکتر احمدی نژاد در  گفتگو با اسوشیتدپرس  را داده بود و گفته بود که : از قوه قضاییه ی ایران خواهد خواست  تا روند  بررسی  پرونده ی این سه نفر را  سرعت بخشد

احتمالا هنوز خبر این سه زندانی امریکایی و اجازه ملاقات ایران به مقامات سویسی با زندانی ها در صدر اخبار جهان بودکه ناگهان جناب متکی در یک سفر کم سابقه پس از 18 سال به قصد دیدار از دفتر حافظ منافع ایران در سفارت پاکستان راهی واشینگتن شد ،شاید بتوان گفت از درخواست ویزای واشینگتن تا حضور متکی در این پایتخت سیاسی جهان کمتر از نصف یک هفته سیاسی وقت صرف شده باشد . اهمیت این سفر زمانی دقیق تر یافت می شود که  بدانیم  فردای آن روز  قرار است جلیلی  در ژنو با نمایندگان غرب و آمریکا دست داده و بر گرد یک میز بنشینند این دو سفر چنان بهم مرتبط است که فیلیپ گرومی معاون روابط عمومی وزارت امور خارجه آمریکا درباره سفر بی سابقه متکی به واشینگتن می گوید:من فکر می کنم   ما علاقه ی زیادی به حضور ایران در نشست ژنو داشتیم  و امیدواریم که آن ها کسانی باشند که آمادگی بحث  در باره ی  نگرانی هایی که جامعه ی بین المللی دارد، داشته باشند .

متکی خود نیز در توضیح دلیل سفرش به صورت ناگهانی به واشینگتن چنین می گوید : "برای بازدید از دفتر حافظ منافع ایران در  سفارت پاکستان به این سفر می روم" که البته جناب متکی در باره ی این زمان را برای سفرش انتخاب کرده است چیزی بیان ننمود .

قطار سیاسی آرام  و با اطمینان به ایستگاه پایانی نزدیک می شود . نهم مهر ماه مطابق با  اول اکتبر 2009 سعید جلیلی  مذاکره کننده ی ایرانی و گروه 1+5 پشت میز مذاکرات ژنو  و آن طرف تر ویلیام برنز    ظاهرا برای نهار  ماهی پیش بینی شده است و پس از دوره اول مذاکرات  و 45 دقیقه گپ و گفتگو در حین خوردن ماهی  . ظاهرا جناب ویلیام برنز بسیار مشتاق است تا در حین تناول ماهی لذیذ سوئیسی با جلیلی به گفتگو بنشیند و بالاخره اجلاس به پایان رسید و بلافاصه این  واکنش ها بود که از سوی مردان صف اول مذاکرات در اروپا ، ایران و آمریکا شنیده شد

نتایج اجلاس در  جملاتی کوتاه

اوباما  : گفتگوهای ژنو شروعی سازنده بود

سعید جلیلی : مذاکرات گام خوبی حول محورهای  مشترک بسته ی پیشنهادی  فراگیر ایران بود

خانم کلینتون(با لبخند دیپلماسی ) مذاکره با ایران سازنده بود

لاوروف : نشست ژنو خوشبینی را در باره ی  برنامه ی هسته ای ایران ایجاد کرده است

فرانسه : مذاکرات  ژنو گامی در مسیر درست است

خبرگزاری آلمان : تبعات حمله ی اسراییل به ایران  دامن خود  اسراییل را می گیرد

همه ی این واکنش ها حکایت از آن دارد که طرفین درگیر در مذاکرات عزم خود را برای آغاز یک دور تازه ای از مناسبات سیاسی و هسته ای  جزم کرده اند که بیش از هر عاملی باید به درایت و هوشمندی دستگاه دیپلماسی ایران  و پرهیز معنا دار ایشان  از بکار بردن تعابیری که طرف غربی از شنیدن آن آزرده می شد جستجو نمود در حقیقت در این دور از مذاکرات سیاستمداران کشورمان کوشیدند تا با دوری کردن از ادبیات آزار دهنده و تنها با تکیه بر توان  دفاعی و نشان دادن حس نیت  به دنیا بنمایانند که در عین داشتن قدرت مناسب خواستار تعامل سازنده با  جهان هستند  . نگاهی به دستاورد های ژنو موید این  مدعاست به عنوان مثال می توان به این توافق اشاره نمود

 "طرف های مذاکره کننده  توافق اصولی کرده اند  که اورانیمی که در ایران  با ضریب  پایین غنی سازی  شده است  برای غنی سازی بیشتر  به کشور های  دیگر حمل شود  "

البته پس از برگزاري نشست ژنو منوچهر متکي وزير خارجه کشورمان  ابراز تمايل کرد مذاکرات هسته يي با گروه 1+5 به سطح سران ارتقا پيدا کند و موضوعات بيشتري را در بر گيرد  .  دکتراحمدي نژاد نيز روز چهارشنبه پيشنهاد کرده بود مذاکرات اين کشور با پنج عضو دائم شوراي امنيت و آلمان به سطح سران ارتقا پيدا کند که متکي نيز با تکرار اين پيشنهاد افزود؛ ايران با يک «دستور کار روشن و برنامه عمل» وارد مذاکرات ژنو شده و آماده است شکل و سطح اين گفت وگوها تقويت شود..

ودر در همین اجلاس ژنو موافقت شد تا محمد البرادعی برای  بازرسی از کارخانه ی هسته ای  قم راهی ایران  شود    که البته عصر روز شنبه جناب البرادعی وارد کشورمان شد

 همچنین در این اجلاس ایران و 1+5 توافق کردند : تا  برای ادامه ی مذاکرات در روز 18 اکتبر  ( 26 مهر ماه )  به ژنو برگردند و نیز  ایران موافقت کردطی دو هفته ی آینده  به بازرسان آژانس اجازه ی بازدید از تاسیسات قم را بدهد

  حالا دیگر باید تا روز  18 اکتبر به انتظار نشست و البته حوادثی که تا آن روز بوجود خواهد آمد  نمی تواند در ادامه ی این روند بی تاثیر باشد

در این نوشتار  آنجه بصورت  مختصر از  مناسبات ایران با طرفین غربی  بیان شد  در حقیقت بازخوانی بخش پیدای این مناسبات بود و   صاحب این قلم کوشید تا با بررسی دوباره ی آن  مناسبات از یکسو به روند رو به رشد مجموعه ی دستگاه  دیپلماسی ایران بپردازد

در پایان این نوشتار  لازم می دانم نکاتی چند را به  گردانندگان حوزه ی سیاسی یادآور نماید

نخست اینکه  باید با زبانی صادق  اتخاذ این رویکرد تازه در  مناسبات آتی با جهان  خارج از سوی  ایران  به دستگاه دیپلماسی تبریک بگوییم  بی شک  حاصل و برآیند چنین مواضع  معتدل و البته ناشی از خرد ورزی  در وهله ی نخست به سود نظام جمهوری اسلامی   و صاحبان اصلی ایران زمین است و مسلما چنین مواضعی موجب دور کردن تهدیدها و تبدیل آن به فرصت  در عرصه ی بین المللی خواهد شد

اما به تناسب این تقدیر و سپاس  برای خود حق گلایه ای نیز محفوظ می دارم  از دستگاه دیپلماسی انتظار است همانگونه که در این  مذاکرات با منطق  و  نگاه به آینده با طرفین مذاکره کننده به توافقاتی نایل آمدیم  شایسته است مردم که صاحبان اصلی این نظام و پشتیبانان همیشگی مسوولان هستند را در جریان امور  قرار دهیم

به عنوان مثال  اگر برای  مصالح ارزشمند  نظام  با هریک از نمایندگان حاضر در ژنو مذاکرات خصوصی داشته ایم  سزاوار است با مردم خویش  در  میان بگذاریم  و یا اگر  در برخی از سیاست های پیشین خود تجدید نظر عملی کرده ایم  بجاست با مردم نیز در میان بگذاریم تا ایشان نیز  با ما همصدا شوند

مردم از سایر رسانه ها در جریان  مباحث و جریان کامل این مذاکرات قرار گرفته اند اگر  مقامات   مذاکره کننده به درستی جریان مذاکره  را با آنان در میان ننهند به گمان من آنان  تصور خواهند کرد که  شاید  اهلیت لازم برای  آگاهی از آنچه اتفاق افتاده است را ندارند

و به همین دلیل است که برخی تصور می کنند که این مذاکرات در حقیقت مذاکره 1+1 بوده است  که چنین بی سابقه  با نتایج  روشنی همرا  است  پس لازم است به مردم خود در ایران اسلامی بگوییم که قرار نیست در آینده ای  شاید دور و  یا شاید نزدیک باراک اوباما با عیال مربوطه بر فرش قرمز ایران قدم بگذارد و اگر چنین شد  یادمان باشد برای  هیچ  کس آرزوی مرگ  سر ندهیم